«ΤΑ ΑΓΝΩΣΤΑ ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΤΟΥ ΙΩΝΟΣ ΔΡΑΓΟΥΜΗ»

 

«ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΤΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥΣ ΔΥΝΑΜΗ» είναι ο γενικός τίτλος τριών κριτικών σημειωμάτων που δημοσίευσε στην κυριακάτικη εφημερίδα «Εστία», στις 25.1.2026 (σελ. 27), η ιστορικός  κ. Χαρίκλεια Δημακοπούλου. Στη δημοσίευση συμπεριλαμβάνεται και το κείμενό της για τα Αδημοσίευτα Τετράδια 1902-1904 του Ίωνος Δραγούμη Γράφει στο εισαγωγικό της σημείωμα:

 

Τό σημερινό μας σημείωμα ἀναφέρεται σέ βιβλία πολυσέλιδα, κάτι πού κατ’ ἀρχήν τά καθιστᾶ ὄχι τόσο δελεαστικά γιά τό νεώτερο κοινό. Ὅμως ὑπάρχουν θέματα που παρά τό πολυσέλιδο τῶν βιβλίων προκαλοῦν μεγάλο ἐνδιαφέρον. Θεωρῶ ὅτι τά παρουσιαζόμενα σήμερα ἀνήκουν σέ αὐτήν τήν κατηγορία […].

 

Ἴων Δραγούμης, «Θά ζήσω καίοντας τόν ἑαυτό μου». Τά ἀδημοσίευτα τετράδια, 1902-1904 (εἰσαγωγή-ἐπιμέλεια-σχόλια-ἐπίμετρο Νώντας Τσίγκας, ἐκδ. Πατάκη, σελ. 624, εὐρώ 20,90).

Ὁ ἐπιμελητής τῆς ἐκδόσεως εἶναι Μακεδών ἀπό τό Βογατσικό ἀλλά γεννήθηκε στήν Ἀθήνα, ἐνῶ σπουδασε και ζῆ σήμερα στήν Θεσσαλονίκη ὅπου ἀσκεῖ τήν ἰατρική, ὡς νευρολόγος. Παραλλήλως ἀσχολεῖται καί μέ τήν λογοτεχνία (ἔχει ἐκδώσει ἀρκετά βιβλία μέ διηγήματα) ἀλλά καί μέ τήν ἔρευνα τῆς Ἱστορίας καί κυρίως τῶν καταλοίπων τοῦ Ἴωνος Δραγούμη. Στόν τελευταῖο αὐτόν τομέα ἔχει ἐκδώσει: «Τά κρυμμένα ἡμερολόγια. Ὀκτώβριος 1912-Αὔγουστος 1913 (ἐκδ. Πατάκη 2021) ἐνῶ ἔχει ἤδη ἑτοιμάσει πρός ἔκδοσιν τά ἀδημοσίευτα Τετράδια τῆς περιόδου 1905-1908 καθώς καί τά ποιητικά ἅπαντα τοῦ Δραγούμη. Ἡ ἔκδοσις κειμένων πού δέν προωρίζοντο γιά δημοσιοποίηση εἶναι πάντοτε ἕνα δίλημμα γιά τούς ἀπογόνους τῶν συγγραφέων ἀλλά ὄχι καί γιά τούς ἐρευνητές. Σέ ἐξομολογητικά κείμενα, μακριά ἀπό τό κριτικό βλέμμα τῶν ἄλλων, ὁ κάθε λογοτέχνης πού τηροῦσε ἡμερολόγιο ἐρευνοῦσε πάντοτε τόν ἑαυτό του. Τά κείμενα τῶν δημοσιευομένων ἐδῶν Τετραδίων μᾶς παρουσιάζουν τήν ψυχική μετάπτωση τοῦ Δραγούμη καί τήν ἔνταξή του στόν Ἀγῶνα γιά τήν Μακεδονία. Παραλλήλως εἶναι κείμενα πού δείχνουν καί τήν γλωσσική του ἐξέλιξη πρός μία δημοτική μή ψυχαρική, ἴσως διότι ἡ δημοτική ἦταν ἡ γλῶσσα πού μιλοῦσε στό σπίτι του ἀπό παιδί. Ἀντιθέτως ὁ Ψυχάρης μιλοῦσε στό σπίτι του ἀπό παιδί ἑλληνικά λίγο καί περισσότερο γαλλικά. Ἑπομένως αὐτή ἡ εἰδοποιός διαφορά, καθώς καί ἡ διαφορά χαρακτῆρος τῶν δύο ἀνδρῶν ἴσως εἶναι ἡ αἰτία πού ὁ Δραγούμης ἔκλινε πρός συγκρατημένη δημοτική, αὐτήν τῆς ἀθηναϊκῆς κοινωνίας. Οἱ ἐγγραφές διακρίνονται σέ ἐνδοσκοπικές τῆς ἀναζητήσεως τοῦ νοήματος τῆς ὑπάρξεώς του καί σέ ἐξαιρετικά ἁπλές ἀλλά γλαφυρές τῆς Μακεδονίας πού ἀνεκάλυπτε μέ τόν διορισμό του στό Ὑποπροξενεῖο Μοναστηρίου. Ἡ ἔνταξίς του στόν Μακεδονικό Ἀγῶνα, παρά τό πλευρό τοῦ ἐπ’ ἀδελφῆ γαμβροῦ του Παύλου Μελᾶ, δέν μειώνει τίς ἐσωτερικές ἀναζητήσεις του οὔτε φυσικά καί τίς ρομαντικές του στιγμές. Ὁ ἐξαιρετικός ὑπομνηματισμός τοῦ κειμένου ἀπό τόν κ. Τσίγκα, ὁ πλοῦτος τῆς παρατιθεμένης βιβλιογραφίας, τό τελικό κεφάλαιο τῆς κριτικῆς ἐπί τῆς ἤδη διατυπωμένης κριτικῆς στά Ἡμερολόγια-Τετράδια τοῦ Δραγούμη προσθέτουν ἀκόμη μία διάσταση στό βιβλίο. Εἶναι ἕνα ἔργο γιά ὅλους, καί τούς εἰδικούς καί τό γενικώτερο κοινό.