«ο ποιητὴς θέλει να εκφράση σιωπών την φρίκην και τον αποτροπιασμόν του…»

 

ΤΟ ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΟ ΠΟΙΗΜΑ «Νεκρική ωδή» ο Κωστής Παλαμάς το αφιερώνει στον Ίωνα Δραγούμη (μετά τον «Γκρεμιστή» που έγραψε για κείνον το 1907). Σ’ αυτό ο μεγάλος ποιητής «κεντάει με το βελονάκι» τη ζωή του Ίωνος Δραγούμη και θρηνεί τον άγριο διακαμό του. Το ποίημα γράφτηκε μέσα σε μια βδομάδα από την ημέρα του φόνου και δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή της 8ης Αυγούστου 1920.

Η τελευταία στροφή του ποιήματος τοποθετήθηκε τελικά το 1972 στην πρόσοψη του μνημείου, που βλέπει στην οδό Βασ. Σοφίας, καθώς η κανονική επιγραφή, που υπήρχε όταν στήθηκε το μνημείο (το 1921), είχε βανδαλιστεί με σφυρί και καλέμι από φανατικούς βενιζελικούς το 1922. Είχε παραμείνει σ’ αυτήν την κατάσταση επί μισόν αιώνα χωρίς να νοιαστεί κανείς Έλληνας διόλου….

Για  τη «Νεκρική Ωδή» του,  ο Κωστής Παλαμάς κλήθηκε να καταθέσει στη δίκη για τη δολοφονία του Δραγούμη.  Μεταγράφω από τα πρακτικά της δίκης, από την εφημερίδα «Εμπρός», αρ. φ. 9132, της Παρασκευής 18 Μαρτίου 1922:

 

Ο ΜΑΡΤΥΣ κ. ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ

Ἐπαναλαμβανομένης τῆς συνεδριάσεως καλεῖται ὁ μάρτυς κ. Κωστῆς Παλαμᾶς, γεννηθεὶς ἐν Πάτραις ἐτῶν 69. Ὁ κ. Παλαμᾶς λέγει ὅτι εἶχε γράψει μία νεκρικὴν ὠδὴν εἰς τὸν Δραγούμην, διότι ὁ νεκρὸς δὲν ἀνήκει μόνον εἰς τὴν πολιτικήν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ Ἔθνος, ἔδωσε δὲ εἰς τὴν ἰδέαν, ἥτις μέχρι τινός ἦτο κοινήν, μίαν λογοτεχνικήν μορφήν. Ἐθεώρησε καθῆκον του νὰ γράψῃ τὴν ὠδήν, διότι ὁ ποιητὴς —ζητεῖ τὴν ἄδειαν ὁ κ. Παλαμᾶς νὰ ὁμιλήσῃ εἰς τρίτον πρόσωπον— ἠθέλησε νὰ ἀνεγείρῃ ἕνα μαυσωλεῖον εἰς τὸν θανόντα. Ὁ στίχος «πῶς ἔπεσες γραφὴ ἄς μην τὸ λέει» εἶναι σχῆμα ἀποσιωπήσεως, τὸ ὁποῖον ἀγαποῦν οἱ ποιηταί, διὰ νὰ δώσουν ἔκφρασιν μὲ τὴν εὐγλωττίαν τῆς σιωπῆς. Θέλει δηλαδὴ ὁ ποιητὴς νὰ ἐκφράσῃ σιωπῶν τὴν φρίκην καὶ τὸν ἀποτροπιασμόν του.

ΠΡ.[ΕΔΡΟΣ] Ἀναφορικῶς μὲ τὴν ἰδέαν τῶν δολοφόνων, νὰ θελήσουν νὰ τερματίσουν τὴν ζωὴν τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ, ὑπὸ ποίων ἐνστίκτων φρονεῖτε ὅτι ἐνεφοροῦντο;

Μ. Ἀναμφιβόλως ἀγρίων.

Ο κ. ΕΙΣ. [ΑΓΓΕΛΕΥΣ] ζητεῖ τὸ ποίημα ὅπερ ὁ κ. Παλαμᾶς ἔγραψεν εἰς τὸν νεκρόν.

Ο κ. ΦΙΛΙΠΠΑΣ (συν.)[ήγορος] ζητεῖ καὶ οὗτος τὸ ποίημα, ἀφοῦ ἡ ποίησις εἶναι μέσον ἀποδεικτικῆς διαδικασίας. Θὰ τὸ στείλω εἰς τὸν κ. Εἰσαγγελέα.