ΓΙΑΤΙ Ο ΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΓΟΥΜΕΝΙΣΣΑΣ» ΛΕΓΕΤΑΙ ...«ΙΩΝΟΣ ΔΡΑΓΟΥΜΗ»;

                    

        

 

Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΓΟΥΜΕΝΙΣΣΑΣ γιορτάζεται στις 23 Οκτωβρίου. Στις 22 Οκτωβρίου του τρέχοντος έτους είμασταν μαζί εκεί, ύστερα από πρόσκληση του δραστήριου Πολιτιστικού Συλλόγου «Παίονες»,  ο  σπουδαίος ιστοριοδίφης -ψυχή της Γουμένισσας Χρήστος Ίντος, ο φιλόλογος και συγγραφέας Πέτρος Μπέσπαρης κι εγώ, στο κατάμεστο πολιτιστικό Κέντρο της πόλης για να τιμήσουμε  τον… Ίωνα Δραγούμη. Στην ομιλία του με θέμα «Ίων Δραγούμης και Γουμένισσα» ο Χρήστος Ίντος ανέφερε μεταξύ άλλων και το εκπληκτικό, που δεν γνώριζα, πως ο κεντρικός δρόμος της Γουμένισσας που οδηγεί στη πλατεία ονομάζεται …Ίωνος Δραγούμη!

Ο Δραγούμης επισκέφθηκε τη Γουμένισσα (τότε Γουμέντσα ) δυο φορές. Η πρώτη ήταν η 30 Ιανουαρίου του  1906  όπου παραβρέθηκε ως κουμπάρος στο γάμο του φίλου και συνεργάτη του στον Μακεδονικό Αγώνα, του γιατρού από τα Βίλλια της Αττικής, Άγγελου Σακελλαρίου. Στην πρόποσή του, κατά το γαμήλιο δείπνο, θα υψώσει το ποτήρι φωνάζοντας «Σήμερον η Ελλάς στεφανώνει την Μακεδονίαν!». Υπάρχει πλήθος διπλωματών από ολόκληρη την Οθωμανοκρατούμενη επικράτεια της Μακεδονίας και της Θράκης που παρίστανται και ο συμβολισμός του πράγματος είναι έντονος. 

Ο Δραγούμης θα επισκεφθεί την πόλη ακόμα μια φορά τη επόμενη χρονιά όμως θα την νοιάζεται, όπως φαίνεται, και στο μέλλον. Γιατί είναι μάλλον αυτός που πείθει το Γενικό επιτελείο, κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, όπως προκύπτει από τα αποσπάσματα από τα «Κρυμμένα «ημερολόγια του 1912-13 που παραθέτω, ώστε να σταλεί ένα απόσπασμα να καταλάβει την κωμόπολη, ενώ ο στρατός μάχεται στα  Γιαννιτσά κατά την προέλαση  προς Θεσσαλονίκη:

 

 Πέμπτη πρός τήν Παρασκευήν νύκτα,

14-15 Φεβρουαρίου 1913

Κύριε Ὑπουργέ, [σημ. Υπουργος Εξωτερικών είναι ο  Λάμπρος Κορομηλάς]

Εἶναι τρεῖς τό πρωί καί ἀδύνατον νά κοιμηθῶ. Σκέπτομαι ἔντονα τήν πατρίδα μου τήν Μακεδονίαν, τό ἄτυχον τό Μοναστήρι πού παρά τρίχα τό ἐπαίρναμεν ἄν δέν ἐζητούσαμεν τήν προέλασιν τῶν Σέρβων ἀπό Περλεπέ, τό Γεύγελη πού χωρίς δυσκολίαν θά τό ἐκάναμεν ἰδικόν μας πρίν ἀπό τούς Σέρβους ἄν, ὅπως προσπαθοῦσα νά πείσω τό Γενικόν Ἐπιτελεῖον ὅταν εὑρισκόμεθα εἰς Γιανιτσά, ἐστέλναμεν ἤδη ἀπ’ ἐκεῖ δύο λόχους εἰς Γουμέντσαν καί Γεύγελη – τάς Σέρρας πού ἄν τό εἴχαμεν κατά νοῦν θά τάς κατελαμβάνομεν διά τοῦ ἱππικοῦ ἀπό τήν 24 ἤ 25 Ὀκτωβρίου, τουλάχιστον συγχρόνως μέ τούς Βουλγάρους – τήν Καβάλαν καί Δράμαν τάς ὁποίας θά εἴχαμεν εἰς χείρας μας ἄν ἀπό τῆς 15 Ὀκτωβρίου ἐκάμναμεν ἀπόβασιν εἰς Καβάλαν μέ χιλίους ἄνδρας.

Όπως γράφει ο Χρήστος Ίντος* η κωμόπολη απελευθερώθηκε ύστερα από πρωτοβουλία-διάβημά-αίτημα των κατοίκων να αποσταλεί  και να εγκατασταθεί ελληνική  φρουρά στην κωμόπολη. Η πόλη απελευθερώνεται μεν στις 22 Οκτωβρίου 1912 όμως, επισήμως, αναφέρεται ως ημέρα απελευθέρωσης η  23^η του μήνα.

Γιατί όμως ο Δραγούμης πιάνεται αδιάβαστος (ή παραλογίζεται) στο ημερολόγιό του και γράφει πως Γουμένισσα έχει παραχωρηθεί στον Δάνεφ (Βούλγαρος Πρωθυπουργός);

 

24 Δεκέμβρη [1912]

Προχτές τή νύχτα γυρεύαμε νά βροῦμε μέ τόν Ὑπουργό ποιόν νά στείλουμε διοικητή στήν Κορυτσά. Ἤμουν γεμάτος ἀπό βασταγμένο θυμό γιά τήν ὑποχωρητική ὀλιγάρκεια τοῦ κ. Βενιζέλου, πού παραχώρησε μονομιᾶς τοῦ Δάνεφ τοῦ Βουλγάρου τίς Σέρρες, τήν Καβάλα, τή Δράμα, τό Μοναστήρι, τό Γεύγελη, τή Γουμέντσα, τή Δοϊράνη, τό Κιλκίς καί ἄλλα τόσα μέρη. Τοῦ εἶπα: «Στεῖλτε με μένα στήν Κορυτσά. Βαριοῦμαι νά μένω ἐδῶ καί νά σᾶς βοηθῶ σέ μιά πολιτική πού δέν μπορῶ νά συμφωνήσω καί γώ. Δέν ἔχω τήν ὑποχωρητική διάθεση τοῦ κ. Βενιζέλου».

Απλούστατα γιατί σύμφωνα και μ’ αυτά που σημειώνει ο  Χρήστος Ίντος στο βιβλίο του  οι Βούλγαροι αργότερα υποστήριξαν ότι  δικός τους στρατός  εισήλθε στη Γουμένισσας στις 21 Οκτωβρίου [ ..] Στις 7 Νοεμβρίου 1912 ‘έφθασαν στην κωμόπολη δυο τάγματα βουλγαρικού στρατού των οποίων ο επικεφαλής ονόμασε τον εαυτό του διοικητή της πόλης και της περιοχής και εγκατέστησε δική του δημοτική αρχή. Σύμφωνα με επίσημη μαρτυρία «Βουλγαρικός στρατός μετά Κομιτατζήδων εξεδίωξε βία εκ Γουμενίτσης Αστυνόμον μετά Χωροφυλάκων, κατεβίβασαν Ελληνικήν σημαίαν εκ Διοικητηρίου και απειλούν σφαγήν κατοίκων».

Άρα το πράγμα της απελευθέρωσης της Γουμένισσας δεν είχε τακτοποιηθεί (τυπικά τουλάχιστον)  στις 23 Οκτωβρίου του 1912. Ο Δραγούμης εξακολουθεί να αγωνιά. Συνεχίζει στη επιστολή του προς προϊστάμενό του Υπουργό των Εξωτερικών:

[…] Περί ἀναγνωρίσεως δικαιωμάτων εἰς τούς Βουλγάρους ἐντεῦθεν τοῦ Ἀξιοῦ (Σούμποτσκον, Γουμέντσα) οὐδέ λόγος πρέπει νά γίνεται ἐκτός τῶν ἄλλων λόγων καί διότι διαπραγματευόμεθα αὐτήν τήν στιγμήν σύμπραξιν μετά τοῦ Σέρβου ἐπί τῇ βάσει τοῦ ἀποκλεισμοῦ τοῦ Βουλγάρου ἀπό τῆς δεξιᾶς ὄχθης τοῦ ποταμοῦ τούτου.

Χρειάστηκαν, σύμφωνα με τον Χρ. Ίντο,  οι πυκνές συναντήσεις, μιας επιτροπής μεταξύ Ελλήνων και Βουλγάρων, στη Θεσσαλονίκη 30 Μαρτίου-26 Απριλίου (17 συναντήσεις). Στις 12 Απριλίου 1913, εξετάστηκε η προτεραιότητα κατοχής της Γουμένισσας και συντάχθηκε πρακτικό (με αύξοντα αριθμό 3) που δεν κατέληξε σε κανένα αποδεκτό αποτέλεσμα. Δυο μέρες αργότερα στις 4 Απριλίου 1913 σε συνεδρίαση της επιτροπής με το ίδιο θέμα έγινε αποδεκτή από τους Βουλγάρους η προτεραιότητα εισόδου  των Ελλήνων στη Γουμένισσα.

Δεν απείχε πολύ λοιπόν από το να χαθεί η Γουμένισσα. Και η αναφορά που κάνει στο τετράδιο του ο Δραγούμης ότι ήταν εκείνος που προσπάθησε να πείσει το επιτελείο να προβεί στην κίνηση κατάληψης της Γουμένισσας εγκαίρως (δηλ. πριν από τους Βουλγάρους) τότε δικαιολογείται που η Γουμένισσα τον τιμά με το να έχει χαρίσει εδώ και εκατό, δέκα, και πλέον, χρόνια στον πιο κεντρικό της δρόμο το όνομά του…

 

  

 

*Χρήστος Π. Ίντος, Ιστορικό λεύκωμα Δήμου Παιονίας (Παιονία, από τα μυθικά χρόνια στον 21^ο αιώνα), έκδοση του Δήμου Παιονίας, Πολύκαστρο 2023.