«Τύπος αυτοεπισκοπούμενου καὶ αυτοαναλυόμενου Ανθρώπου»

  

Ο Ι. Δραγούμης περιποιείται φυτά σε κήπο (Επιχρωματισμένη, σε επεξεργασία με ΑΙ,  φωτογραφία του Αρχείου Ι.Δ. της ΑΣΚΣΑ, από τον Γιώργο  Τσίγκα).

 

Ο ΚΛΕΩΝ ΠΑΡΑΣΧΟΣ στη διάλεξή του με τίτλο «Εξομολογητική Λογοτεχνία» –συμπεριλήφθηκε σε συλλογικό τόμο που τυπώθηκε το 1961*–  γράφει, όσα παραθέτω αμέσως πιο κάτω,  για τον Ίωνα Δραγούμη ως εκπρόσωπο της εξομολογητικής λογοτεχνίας.  Ο Δραγούμης υπήρξε πρωτοπόρος από τους Έλληνες λογοτέχνες  στο πεδίο αυτό. Υποθέτω πως αν ο αδελφός του, ο Φίλιππος Στ. Δραγούμης, είχε επιτρέψει στον Κλέωνα Παράσχο να εντρυφήσει με μεγαλύτερη ελευθερία στα Τετράδια του Ίωνος (και δεν είχε αγκυλωθεί με το «νομικό» όριο των 70 ετών μέσα στο οποίο όλα τα εμπλεκόμενα-αναφερόμενα ιστορικά, πολιτικά πρόσωπα ή άλλα θα είχαν απέλθει), άλλη θα ήταν σήμερα η τύχη του έργου. Αλλιώτικες και οι αναφορές  στους φιλολογικούς, ακαδημαϊκούς μας κλπ. κύκλους για τον Δραγούμη και αλλιώτικη ασφαλώς η, στυφή και πικρή, μεταθανάτια μοίρα του. 

 

…Τύπος αὐτοεπισκοπούμενου καὶ αὐτοαναλυόμενου ἀνθρώπου εἴταν καὶ ὁ Ἴων Δραγούμης, κανένας ἴσως νεοέλληνας δὲν κοίταξε στὰ βάθη του καὶ δὲν ἀνάλυσε τὶς σκέψεις καὶ τὰ αἰσθήματα καὶ τὶς πράξεις του τόσο ἐπίμονα καὶ δὲν καλλιέργησε τόσο μεθοδικὰ τὸν ἑαυτό του, δὲ στάθηκε τόσο συνειδητός «ἐγωτιστής» ὅσο αὐτός. Πραγματικά, ὅλα τὰ ἔργα τοῦ Ἴωνος Δραγούμη, καὶ ὅσα ἐκδοθήκανε ἀπὸ τὸν ἴδιον καὶ ὅσα, μετὰ τὸ θάνατό του, τύπωσε ὁ ἀδελφός του κ. Φίλιππος Δραγούμης, εἶναι βιβλία αὐτοαναλυτικά, σὲ ὅλα, εἴτε μὲ μάσκα, πολύ διάφανη ὅμως, εἴτε ἐντελῶς ξέσκεπα, μᾶς μιλεῖ γιὰ τὸν ἑαυτό του ὁ Δραγούμης, ἀνιχνεύει τὰ αἰσθήματα καὶ τὶς σκέψεις του, ἐποπτεύει καὶ κρίνει καὶ προσπαθεῖ νὰ κατευθύνει τὴ δράση του. Τὴν ἀνίχνευση αὐτὴ τὴν κάνει καὶ μὲ τ’ ἄλλα του γραφτά, πολύ περισσότερο ὅμως, πολύ πιὸ μεθοδικά, στὸ ἡμερολόγιό του. Ἐκεῖ «γράφει» γιὰ νὰ θυμηθῶ τὸν Μονταίνιο, τὴν «οὐσία» του, σημειώνει, σύντομα ἢ πιο πλατιά, τις πιο μύχιες σκέψεις του. 

      Ἀπὸ τὸ ἡμερολόγιο τοῦ Ἴωνος Δραγούμη, τό γραμμένο σὲ πολλὰ μεγάλα τετράδια, δημοσιεύτηκαν σὲ περιοδικὰ λίγα ἀποσπάσματα καὶ ὁ ἀδελφός του τύπωσε, τὸ 1927, ἕνα μικρό μέρος, τὸ ἐπιγραφόμενο «Ὁ Ἑλληνισμός μου καὶ οἱ Ἕλληνες». Εἶναι καταγραφές ἡμερολογιακές, μὲ πολύ λίγες χρονολογίες καὶ ἡμερομηνίες, καμωμένες στὴν περίοδο 1903-1909, καὶ ποὺ ἀναφέρονται ὅλες στὸ μεγάλο πάθος του, τὴν Ἑλλάδα καὶ τὰ προβλήματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Στὶς σημειώσεις αὐτὲς βρίσκεται καὶ ἡ ὡραιότατη φράση, ἀπὸ τὶς πιὸ ὡραῖες ποὺ ἔγραψε ὁ Ἴων Δραγούμης καὶ ποὺ τὴν ἔκαμε πραγματικότητα, ὅσο λίγοι ἄλλοι Ἕλληνες: «Θέλω νὰ εἶμαι ὡραῖο δεῖγμα ἀνθρώπου Ἕλληνος. Νά, σκοπός μιᾶς ζωῆς!»

 

 ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ-ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:

ΝΩΝΤΑΣ ΤΣΙΓΚΑΣ

Ο εντονισμός στο κείμενο  από τον επιμελητή

 

*Παράσχος Κλέων, Εξομολογητική λογοτεχνία, Δώδεκα διαλέξεις, σειρά Α΄, Βιβλιοθήκη Εθνικού Θεάτρου, Σειρά Α, Αρ. 1, 1961, σελ. 68-88.