«όσοι νοιώθουν κάποια στενοχώρια στὴν Ελλάδα…»

 

 

ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ το απόσπασμα αυτό, από τα Τετράδια της εξορίας του στη Σκόπελο του Ί. Δραγούμη (και όχι της … «αυτοεξορίας στο Παρίσι» όπως ισχυρίζεται  ο Αγτζίδης), στο τελευταίο τεύχος της Γ΄ Περιόδου  της Πολιτικής Επιθεωρήσεως, έτος Α΄ αριθ. 51, που κυκλοφόρησε στις 29 Μαΐου 1921. Συγκεκριμένη μέρα για το κλείσιμο του αξιολογότατου μαχητικού εντύπου είχε επιλεγεί. Ανάμνηση της πιο σπαρακτικής ήττας του Ελληνισμού. Θα ακολουθούσε κι άλλη. Σύντομα… 

Στη σελίδα 830 του τεύχους διαβάζουμε:

Σήμερον 29ην Μαΐου, ἐπέτειον τῆς ἁλώσεως τῆς Κωνσταντινουπό-

λεως ὑπὸ τῶν ᾿Οθωμανῶν καὶ τοῦ μαρτυρικού θανάτου του Κωνσταν-

τίνου Παλαιολόγου, προπέμπομεν τὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων Κων-

σταντίνον μεταβαίνοντα εἰς τὸ μικρασιατικὸν μέτωπον, εὐχόμενοι ἐκ μυχιαιτάτων εἰς Αὐτὸν καὶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Στρατὸν ταχύπτερον καὶ

εἰρηνοποιὸν νίκην.

 

Ολόκληρο το τεύχος είναι αφιερωμένο σε έναν από τους ιδρυτές και συντάκτη του περιοδικού, τον Ίωνα Δραγούμη, που είχε δολοφονηθεί στην Αθήνα μόλις τον περασμένο Ιούλιο του 1920. Ένα χρόνο μετά που είχε γράψει αυτές τις σκέψεις…

Σκόπελος, Αὐγούστου 14, 1919.

Ὅλοι ὅσοι νοιώθουν κάτι, συναισθάνονται μιά στενοχώρια στὴν Ἑλλάδα, καὶ περιφρονοῦν λιγάκι τοὺς συγκαιρινούς Ἕλληνες. Γιατί; Γιατὶ δὲν ἐδημιούργησαν οἱ νεώτεροι Ἕλληνες τίποτε δικό τους. Γιὰ τὸ κράτος τους πῆραν καλούπι ἀπὸ τὰ δυτικὰ κράτη, γιὰ τὸν πολιτισμὸ παίρνουν παραδείγματα ἀπὸ τὴ Δύση. Οὔτε φιλολογία δική τους δὲν μπόρεσαν νὰ φτιάσουν. Τίποτε πρωτότυπο δὲν ἔφτιασαν καὶ ρίχτηκαν στὴν κερδοσκοπία.

Γι’ αὐτὸ ὅσοι νοιώθουν κάποια στενοχώρια στὴν Ἑλλάδα καταφεύγουν σὲ παλιότερα ἑλληνικὰ πρότυπα, στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα ἤ στὴ βυζαντινή Ἑλλάδα, δηλαδή στὴν Ἀνατολή, ἤ καταφεύγουν σὲ νέα, ἀνύπαρχτα ἀκόμη πρότυπα, στὸ σοσιαλισμό, στὸν ἀναρχισμό. Κάτι γυρεύουν ἄλλο ἀπὸ κεῖνο πού ὑπάρχει (οἱ Ρώσσοι ὅπως τὸ περίμενα, πᾶν νὰ δημιουργήσουν κάτι πρωτότυπο, τὴ σοσιαλιστική δημοκρατία. Βέβαια ἡ ἰδέα δὲν πρωτοῆλθε σ’ αὐτοὺς· τὴν πῆραν ἀπὸ τὸ Μάρξ. Μὰ αὐτοὶ πρῶτοι τὴν ἐφαρμόζουν καὶ ὅλο γυρεύουν κάτι καινούργιο να φτιάσουν. Εἶναι ἕτοιμοι γιὰ κάθε πρωτοτυπία.)

Ἐγὼ βλέπω στοὺς Ἕλληνες τὴν κρυμμένη δύναμη, γυρεύοντας καινούργια καλούπια, νὰ φτιάσουν στὴν Ἀνατολὴ ἀνατολικό κράτος ἢ ἀνατολική ὁμοσπονδία ἀπὸ κράτη ἐθνικὰ, ὅπου στὸ καθένα μέσα νὰ μπορῇ νὰ ζῇ αὐτόνομα ἡ ἀλλόφυλη ἀνατολική κοινότητα. Ἔγινε ἐν μέρει καὶ γίνεται ὁλοένα ἡ ἀποκατάσταση τῶν ἀνατολικῶν ἐθνῶν σὲ κράτη ἀνεξάρτητα, πρῶτο στάδιο, σύμφωνο μὲ τὸ σύγχρονο δόγμα τῶν ἐθνικοτήτων. Ἔπειτα θάρθουν καταποδιαστὰ ἡ αὐτονόμηση τῶν περιφερειῶν σὲ καθένα ἀπὸ τὰ ἐθνικὰ κράτη καὶ ἡ αὐτονόμηση τῶν κοινοτήτων σὲ κάθε περιφέρεια. Θὰ κολλήσῃ ἐπάνω σ’ αὐτὴ τὴν οργάνωση τῆς Ἀνατολῆς, ἡ ὀργάνωση τῶν παντοῦ ἐργατῶν πρὸς κάποια καθολικότερη κατανομή τοῦ πλούτου (νέα οικονομικὴ ὀργάνωση τῆς κοινωνίας χωρίς συγκέντρωση τοῦ κεφαλαίου στὰ χέρια μερικῶν, συνεργατικοί συνεταιρισμοί πίστης, παραγωγής καὶ καταναλώσεως) καὶ θὰ βγῇ ἀπ' αὐτὰ ὅλα ἡ μεταμόρφωση τοῦ κράτους μὲ δυὸ βάσεις· α΄) τὴν κοινότητα αὐτόνομη καὶ β') τοὺς συνεργατικούς συνεταιρισμούς (κράτος=ὁμοσπονδία αὐτόνομων κοινοτήτων, περιφερειῶν ἐθνολογικῶν, τῶν τωρινῶν κρατῶν ἐθνικῶν, μικτῶν, μὲ σύνδεσμο οἰκονομικῶν συμφερόντων συνεργατικῶν).

***

 

Αὐγούστου 19,1920

Πρόβλημα: Να συμβιβαστῇ ὁ ἐθνικισμός, ὁ σοσιαλισμὸς καὶ ὁ ἀνατολισμός. Νὰ βρεθῇ ὁ ρυθμός τους ὁ ἑνιαῖος. Οὔτε ὁ ἐθνικισμός, οὔτε ὁ ἀνατολισμός, οὔτε ὁ σοσιαλισμὸς μὲ ἱκανοποιοῦν ὁ καθένας τους ὁλοκληρωτικά. Τοὺς αἰσθάνομαι καὶ τοὺς τρεῖς καὶ τοὺς ξεπερνῶ.