«ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ» — Ένα άγνωστο άρθρο του Ίωνος Δραγούμη (1919)...

 

31 ΙΟΥΛΙΟΥ/13 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1920

ΕΠΕΤΕΙΟΣ ΤΗΣ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑΣ ΤΟΥ Ι.ΔΡΑΓΟΥΜΗ

 

 

 

ΜΟΛΙΣ ΕΧΕΙ ΕΠΙΣΤΡΕΨΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΞΟΡΙΑ (σε Κορσική και Σκόπελο που κράτησε δυόμισι χρόνια) στην Αθήνα  ο Δραγούμης και βρίσκεται σε πυρετική έξαψη. Διαβουλεύσεις και συναντήσεις με διανοούμενους και πολιτευτές του αντιβενιζελικού χώρου, διαρκής παρουσία με συνεντεύξεις και άρθρα σε (αγρίως λογοκρινόμενα) έντυπα  κλπ. Στις 29 Νοεμβρίου 1919 απαντά σε σχετικό ερώτημα της εφημερίδας «Αθηναϊκή» ύστερα από δημόσια τοποθέτηση του Ε. Βενιζέλου σχετικά με τον σοσιαλισμό. (Στην ίδια  εφημερίδα θα δημοσιεύσει σε δυο συνέχειες, την 19 και 20 Απριλίου του 1920, το άρθρο με τίτλο «Η σοσιαλιστική Πρωτομαγιά»...). Αναδημοσιεύω το κείμενο προτρέποντας αρκετούς να βγάλουν τις παρωπίδες και να πάψουν να λοξοκοιτάζουν κατά τον Δραγούμη σαν θέλουν να δουν κανέναν (sic) «πρωτοφασίστα» ή «εθνικοσοσιαλιστή». Δεν είναι καθόλου έτσι όπως νομίζουν ή έτσι όπως τους βολεύει να φαίνονται ή να δείχνονται τα πράγματα. Και ας ανατρέξουν στη γνώμη των Κορδάτου, Γιαννιού, Καρβούνη και της Έλλης Λαμπρίδη για τον Δραγούμη… 

-Ευχαριστίες στον αγαπητό μου Θανάση Γαλανάκη, ποιητή, φιλόλογο, επιμελητή εκδόσεων, που ανέσυρε και μου έστειλε το άρθρο από το αρχείο της εφημερίδας.

 

 

ΤΙ ΕΙΝΕ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ*

 

Ἴων Δραγούμης

 

Σχετικῶς μὲ τὸ τελευταῖον ἀπροσδιόριστον ἐργατικὸν κήρυγμα τοῦ κ. Βενιζέλου ἐζητήσαμεν τὴν γνώμην τοῦ κ. Ἰωάννου Δραγούμη, ὅστις ἔσχε τὴν καλωσύνην νὰ μᾶς ἀπαντήσῃ τὰ ἑξῆς·

—Ὁ σοσιαλισμὸς δὲν εἶνε ἁπλῶς προσπάθεια πρὸς βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν έργατῶν, ὅπως φαίνεται φρονῶν ὁ κ. Βενιζέλος, ἀλλ’ εἶνε ὁλόκληρον ἰδεολογικὸν καὶ οἰκονομικὸν σύστημα, περιέχον καὶ τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν ἐργατῶν. Ἀπὸ τὸ σύστημα αὐτὸ παίρνουν τὰ διάφορα Κράτη ἕνα μόνον κεφάλαιον, τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως τῆς ἐργατικῆς τάξεως, καὶ προσπαθοῦν νὰ τὸ ἀντιμετωπίσουν. Ὁ σοσιαλισμός εἶνε οἱκονομικοκοινωνικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον διαβλέπουν ἰδίως αἱ ἐργατικαὶ καὶ αἱ διάνοητικαὶ τάξεις ὅτι πρέπει νὰ ἐπικρατήση μίαν ἡμέραν διὰ νὰ προσαρμοσθοῦν τὰ νεώτερα μέσα τῆς παραγωγῆς πρὸς τὴν κατάστασιν τῆς κοινωνίας. Ἡ δυσαρμονία μεταξὺ τῶν νεωτέρων μεθόδων τῆς παραγωγής καὶ τῆς σημερινῆς καταστάσεως τῶν κοινωνιῶν δημιουργεῖ ἀνισότητας οἰκονομικὰς ποὺ εἶνε ἀνάγκη κατά τινα τρόπον νὰ ἐλαττωθοῦν.

—Ἀπὸ τὸ σύστημα τοῦτο τὸ ἰδεολογικόν καὶ οἰκονομικοκοινωνικὸν τὰ σημερινά Κράτη δέχονται πολλά, ἄλλα όμως τὰ ἀπορρίπτουν ἐκ πνεύματος συντηρητισμοῦ. Μερικά κράτη ἐπροσπάθησαν ἕως τώρα νὰ ἐφαρμόσουν κρατικόν σοσιαλισμόν, ἀλλὰ τὰ περισσότερα περιωρίσθησαν εἰς φιλεργατικής νομοθεσίαν.

  »Ἀπὸ τὸν Μαρξισμὸν ἐξεπορεύθησαν πρὸ τοῦ μεγάλου πολέμου τρεῖς τάσεις, μεταξύ τῶν ἐργατῶν καὶ τῶν διανοουμένων ὁ μεταρρυθμιστικός σοσιαλισμός, ὁ συνδικαλισμὸς καὶ ἡ σοσιαλιστική δημοκρατία. Κατά τὸν μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ι σ τ ι κ ό ν   σ ο σ ι α λ ι σ μ ὸ ν   ζητεῖται κυρίως ἐπέμβασις τοῦ κράτους διὰ νὰ περιέλθουν βαθμηδόν τὰ μέσα της παραγωγῆς καὶ τῆς ἀνταλλαγῆς εἰς τὴν κυριότητα τῆς κοινωνίας, ἀντὶ νὰ ἀνήκουν εἰς τὸ κεφάλαιον. Ἐπίσης ζητεῖται καὶ ἡ βαθμιαία κατάκτησις τῶν δημοσίων ἀρχῶν διὰ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας. Οὔτω φθάνομεν εἰς τὸν κρατικὸν σοσιαλισμὸν καὶ ἐνίοτε εἰς τὸν ἄκρατον κρατισμόν. Κατὰ τὸν συνδικαλισμὸν ἐπιδιώκεται ἡ διὰ τῆς ὀργανωμένης ἐργατικῆς τάξεως καὶ τῆς αὐτονόμου ἀναπτύξεως τῶν ἐργατικῶν συνδικάτων βαθμιαία ἀπορρόφησις τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας. Ἡ τάσις αὕτη ἐνίοτε κλίνει πρὸς ἐπαναστατικές μεθόδους. Ὁ Μπολσεβικισμὸς εἶνε καὶ αὐτὸς ἐπαναστατικὸς σοσιαλισμός, ἢ μᾶλλον Μαρξισμός, ἐφηρμοσμένος καίπερ μὴ προελθών ἐκ τῆς ἐνεργείας μόνον τῶν ἐργατικῶν συνδικάτων, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἄλλων παραγόντων ποὺ ἰδιάζουν εἰς τὴν Ρωσσίαν, ὅπως τὸ ἀγροτικόν στοιχεῖον. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν σοσιαλδημοκρατίαν αὕτη ἐπιδιώκει τὴν κατάκτησιν τοῦ Κράτους διὰ τοῦ προλεταριάτου, ὠργανωμένου εἰς πολιτικὸν κόμμα, καὶ μετὰ τὴν κατάκτησιν, τὴν μεταμόρφωσιν τῆς σημερινής  κοινωνίας εἰς μεγάλην οἰκονομ. coopérative (συνεργατικόν συνεταιρισμόν) διὰ τῆς συγκεντρώσεως τῶν μέσων τῆς παραγωγῆς.

   »Ἄν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἦσαν ἀρκετοὶ κατ’ ἀριθμὸν οἱ ἐργάται, θὰ ἐνόμιζα ὅτι ἡ ὀρθοτέρα πορεία των θὰ ἦτο ἡ ἀκολούθησις τῆς τρίτης τάσεως. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος ἔχω τὴν γνώμην ὅτι οἱ ἐργάται εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶνε ἐνδεδειγμένον, ὀργανούμενοι εἰς συνδικάτα, νὰ μὴν ἀποδεχτοῦν ἰδιότητας πανακείας εἰς τὰ συνδικάτα αὐτὰ, ἄλλως χρήσιμα διὰ τὸν ἀγῶνα των, ἀλλὰ νὰ στρέφουν ἰδίως τὴν μεγαλειτέραν προσοχήν των εἰς τὴν σύστασιν συνεργασιακῶν συνεταιρισμῶν τοῦ τύπου τῶν cooperative.

    »Σημειώσατε ὅτι τοιαύτης περίπου μορφῆς συνεταιρισμοί ὑπῆρχον εἰς τὸν Ἑλληνισμὸν καὶ πρὸ τῆς ἀνακαλύψεως αὐτῶν εἰς τὴν Δύσιν καὶ ὡς παράδειγμα φέρω τὰ Ἀμπελάκια τῆς Θεσσαλίας, τὰ χωρία τοῦ Πηλίου, τὰς νήσους Ὕδραν καὶ Σπέτσες, τοὺς κτηνοτροφικούς συνεταιρισμούς τῆς Μακεδονίας καὶ τὰ Κρητικά Κινιάτα.

   »Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ὁ συνεργατισμός πάσης μορφῆς, γεωλογικός, κτηνοτροφικός, ἐμπορικός, βιομηχανικός, ναυτιλιακός ἢ καὶ ἄλλως ὁ συνεργατισμός τῆς παραγωγῆς, τῆς καταναλώσεως καὶ τῆς πίστεως δύναται ἐπιτυχῶς νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὰς Ἑλληνικάς χώρας καὶ νὰ λάβῃ σημαντικὴν ἀνάπτυξιν. Νομίζω δὲ πρὸς τούτοις, ὅτι ὁ συνεργατισμός, μὴ περιοριζόμενος εἰς τὰς ἐργατικάς καὶ ἀγροτικάς τάξεις, ἐξυπηρετεῖ γενικώτατον συμφέρον τῆς κοινωνίας, διότι ἀποβλέπει εἰς τὸ συμφέρον ὅλων τῶν τάξεων, διότι όλαι αἱ τάξεις εἶνε ὁ καταναλωτής τῶν εἰδῶν πρώτης ἀνάγκης.

   »Τὰ ζητήματα αὐτὰ εἶνε τόσον σπουδαῖα καὶ περίπλοκα, ὥστε δὲν δύνανται ν’ ἀναπτυχθοῦν ἐπαρκῶς ἀπὸ τῶν στηλῶν μιᾶς ἐφημερίδας. Ἁπλῶς ἠθέλησα νὰ θίξω τὰς γενικάς γραμμὰς μιᾶς οἰκονομικοκοινωνικῆς ἰδεολογίας.»

 

*Εφημερίδα Αθηναϊκή, Παρασκευή 29 Νοεμβρίου 1919, 1^η σελίδα.

 

[Μεταγραφή: Νώντας Τσίγκας]